Dán chi tiết kim loại xong, cả lô bong khi lắp — truy nguyên ở khâu nào?

Vì sao lỗi dán kim loại lộ ra muộn hơn hẳn

Mối dán kim loại thường vẫn dính khi vừa làm xong. Nó chỉ bung sau khi chi tiết đã lắp, đã rung, đã qua vài chu kỳ nóng lạnh, hoặc đã đi hết quãng vận chuyển — nghĩa là lúc phát hiện thì lô đã ra khỏi xưởng và người làm không còn nhớ ca nào, can keo nào. Đây là điểm khác căn bản với ngành gỗ, nơi mở kẹp ra là biết ngay.

Hệ quả thực dụng: bằng chứng duy nhất còn lại là chính chi tiết hỏng, và nó biến mất ngay khi ai đó cạo sạch để làm lại. Nếp nên có ở xưởng cơ khí là giữ lại một chi tiết hỏng nguyên trạng, tách hẳn hai mặt ra rồi chụp lại, trước khi bàn tới chuyện đổi keo. Cách phá mẫu và đọc mặt bong nói chung ở kiểm tra mối dán đạt chưa.

Đọc mặt bong để khoanh khâu

Bảng dưới đọc trên chính hai mặt vừa tách ra. Cột giữa là nguyên nhân hay gặp nhất ứng với cảnh đó, không phải nguyên nhân duy nhất — cột phải mới là việc phải làm tiếp.

Ba biến số chỉ xưởng cơ khí mới có

Thứ nhất là dầu. Chi tiết vừa qua máy còn dầu cắt gọt, chi tiết để kho còn dầu chống gỉ, và cả hai đều không nhìn thấy được trên bề mặt sáng bóng. Nguy hơn nữa là dầu quay lại: chi tiết đã lau sạch mà để hở trong xưởng có phun dầu hoặc có máy chạy gần đó thì lớp dầu mỏng bám lại, nên khoảng cách giữa lúc làm sạch và lúc bôi keo mới là biến số phải hỏi, không phải câu "đã lau chưa". Việc làm sạch nói chung ở xử lý bề mặt trước khi dán keo cần làm gì.

Thứ hai là lớp phủ. Với việc truy nguyên, điều cần nhớ gọn lại một câu: chi tiết mạ hoặc sơn thì cảnh thứ ba trong bảng là cảnh phải nghi trước tiên, và nếu đúng nó thì mọi thao tác trên phía keo đều không đổi được kết quả. Cách thử độ bám của lớp phủ, năm loại nền đã phủ hay gặp và ba hướng xử khi lớp phủ bám kém nằm nguyên ở dán lên nền đã sơn, mạ hoặc có lớp phủ — bài này không nhắc lại.

Thứ ba là giãn nở nhiệt. Hai kim loại khác nhau, hoặc kim loại ghép với nhựa, nở ra co lại theo nhiệt độ ở mức khác nhau, nên mối dán bị kéo trượt mỗi chu kỳ nóng lạnh dù không có tải cơ học nào. Lỗi kiểu này thường lộ ra sau vài tuần chứ không phải ngay khi lắp, và cách chọn nhóm keo chịu được kiểu chuyển vị đó ở PU hay epoxy dán kim loại và MS Polymer dán kim loại khi nào đủ thay epoxy.

Thứ tự kiểm khi mẫu đã bị cạo mất

Nếu không còn chi tiết nào nguyên trạng thì vẫn truy được, nhưng phải đi từ rẻ tới đắt. Đầu tiên là hỏi lô hỏng có quy luật không: cùng một ca, cùng một người, cùng một lô phôi, hay rải đều. Câu trả lời này không tốn gì và nó cắt đôi số khả năng ngay lập tức.

Thứ hai là điều kiện xưởng trong khoảng thời gian đó, vì nó đổi mà không ai ghi lại — xưởng lạnh hơn hoặc ẩm hơn kéo dài mọi mốc đóng rắn trong khi nhịp sản xuất vẫn giữ nguyên, cách xử ở chọn keo theo nhiệt độ môi trường thi công.

Thứ ba là mẻ trộn, nếu đang dùng loại hai thành phần: cách đong ở tỉ lệ trộn keo 2 thành phần và dấu hiệu trộn không tới ở keo 2 thành phần khô rồi vẫn còn dính nhớp. Thứ tư mới tới can keo — thứ hay bị đổ lỗi đầu tiên nhưng ít khi là nguyên nhân thật.

Ba cách xử làm hỏng thêm

Thứ nhất là làm nhám và lau sạch xong để đó tới hôm sau mới dán. Bề mặt kim loại vừa làm nhám là bề mặt hoạt động mạnh nhất và cũng bẩn lại nhanh nhất — để qua đêm là quay về đúng chỗ xuất phát, có khi tệ hơn vì lớp gỉ mỏng đã kịp hình thành. Làm sạch và bôi keo nên nằm liền nhau trong cùng một nhịp.

Thứ hai là bôi dày thêm cho chắc. Lớp keo dày hơn không mạnh hơn; với nhóm hai thành phần nó còn tỏa nhiệt nhiều hơn khi đóng rắn và dễ cho ra đúng cảnh thứ tư trong bảng — cứng giòn, bẻ vụn. Đây là chỗ trực giác đi ngược lại vật liệu.

Thứ ba là đổi sang keo mạnh hơn mà giữ nguyên khâu làm sạch. Nếu mặt bong thuộc cảnh thứ nhất hoặc thứ ba trong bảng thì keo mới cũng bám vào đúng lớp dầu hoặc đúng lớp mạ cũ, và lô sau hỏng y hệt. Bảng chọn theo tải và nền ở keo epoxy dán kim loại công nghiệp chịu lực, toàn bộ nhóm hai thành phần ở trang keo epoxy công nghiệp.

Bài này không nói được điều gì

Bài không cho chiều dày lớp keo, thời gian đóng rắn hay tải cho phép của mối ghép. Ba con số đó phụ thuộc mã keo, cặp vật liệu, diện tích dán và kiểu lực đang chịu, nên chúng nằm trong tài liệu kỹ thuật của mã và trong tính toán của người thiết kế mối ghép chứ không suy chung được. Bài cũng không thay được phép thử phá hủy trên mẫu thật của chính cặp vật liệu bạn đang dùng.

Bài cũng không xử phần che chắn và bảo vệ bề mặt khi sơn — đó là việc của băng keo, không phải của keo dán, và nằm ở trang cơ khí và sơn phủ. Nếu mối dán hỏng vì nhiệt của lò sấy sau khi dán thì hai nghĩa của chữ chịu nhiệt và dấu hiệu quá nhiệt ở mối dán chịu nhiệt đến đâu; tổng hợp mọi nguyên nhân bong ở vì sao keo bị bong.